Fitness & Wellness

Φαγητό, Ψυχική Υγεία & Νευροπλαστικότητα

Φωτογραφία από StockSnap από το Pixabay

Υγεία και ανησυχία

Υπάρχει ανησυχία για τα ποσοστά κατάθλιψης, άγχους και άλλων ψυχικών νοσημάτων τα οποία εμφανίζονται μεταξύ των ανθρώπων ανά τον κόσμο. Οι πηγές άγχους μπορούν να είναι πολλές και να περιλαμβάνουν ζητήματα που αφορούν στα οικονομικά, την επίτευξη στόχων, τους περιορισμούς, τις ανάγκες, τον φόρτο εργασίας και πολλά ακόμη. Όλα τα προαναφερόμενα ζητήματα επιφέρουν ψυχοκοινωνικές αλλαγές στα άτομα, τα οποία αφενός μεν χρειάζονται υποστήριξη σε ένα γενικότερο πλαίσιο αφετέρου δε κάποια από αυτά πιθανότατα να έχουν ανάγκη από μια πιο εξειδικευμένη ψυχολογική υποστήριξη.

Το άγχος έχει άμεσες και έμμεσες αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία όλων μας. Ένας τρόπος με τον οποίο μπορεί να επηρεάσει την υγεία μας είναι και η τροφή. Συγκεκριμένα, σε ένα γενικότερο επίπεδο παρατηρείται μια συλλογική επίδραση της διατροφής στη διάθεση του ατόμου ανεξάρτητα από τον υποκείμενο λόγο της διαταραχής της διάθεσης. Στο παρακάτω κείμενο θα μιλήσουμε για τον τρόπο με τον οποίο επηρεάζει το φαγητό το πως αισθανόμαστε όπως και το αντίστροφο, αναφέροντας στοιχεία της βιβλιογραφίας αλλά και της καθημερινότητάς μας.

Διάθεση

Βασική προϋπόθεση για να ξεκινήσουμε να μιλάμε για την τροφή και πως επηρεάζει την ψυχική μας υγεία είναι να καθορίσουμε με απλότητα τι εννοούμε όταν μιλάμε για «διάθεση». Η διάθεση λοιπόν θα μπορούσε να οριστεί ως ένα συναίσθημα ή ως όλα εκείνα τα συναισθήματα τα οποία βιώνουμε ανά πάσα στιγμή και υπάρχουν προσωρινά ως μέρος των καταστάσεων της ύπαρξής μας. Η διάθεσή μας μπορεί να συμβάλλει στην ψυχική μας υγεία όπως και να επηρεαστεί από αυτή(Barton, 2018).

Αξίζει να αναφέρουμε πως η σύνδεση της ψυχικής υγείας με την διάθεση δεν αποτελεί συνώνυμο της ψυχικής ασθένειας αντίθετα θα μπορούσε να βρίσκεται πιο κοντά στον ορισμό για το τι είναι η ψυχική ευεξία. Ωστόσο, το γεγονός αυτό δεν αποκλείει πως η διάθεση μπορεί να είναι μέρος και της ψυχικής ασθένειας από την στιγμή που υπάρχουν διαταραχές της διάθεσης όπως είναι για παράδειγμα η κατάθλιψη. Για τους προαναφερόμενους λόγους υπάρχει η δυσκολία στο να διαχωριστούν οι δύο καταστάσεις και ειδικότερα σχετικά με την επιθυμία να υπάρχει καλύτερη διάθεση για μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα (Barton, 2018).

Χημικές Ουσίες Εγκεφάλου

Το σώμα μας είναι προετοιμασμένο για να απορροφά φρέσκα και υγιεινά τρόφιμα. Οι υγιεινές επιλογές τροφίμων είναι εκείνες που συμβάλλουν καθώς και προωθούν την ανάπτυξη χημικών ουσιών του εγκεφάλου όπως είναι η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη, ορμόνες οι οποίες ρυθμίζουν την διάθεσή μας. Η σεροτονίνη και η ντοπαμίνη ανήκουν στην κατηγορία των νευροδιαβιβαστών επομένως συνδέονται άρρηκτα με την διάθεση και τα συναισθήματά μας. Η σεροτονίνη είναι γνωστή και ως η ορμόνη που διαχειρίζεται τη διάθεση ενώ η ντοπαμίνη ως η ορμόνη που συμπορεύεται με την ευχαρίστηση. Ως εκ τούτου είναι κατανοητό να αναζητούμε τροφές οι οποίες προάγουν αυτές τις δύο χημικές ουσίες του εγκεφάλου μιας και μας φέρνουν σε επαφή με πιο ευχάριστα συναισθήματα ή μας αποσυμφορίζουν παροδικά από το στρες (Barton, 2018).

Ο εγκέφαλος

Ο εγκέφαλός μας απαιτεί συνεχώς την παροχή «καυσίμου» προκειμένου να μένει πάντα «ενεργοποιημένος». Φροντίζει τις σκέψεις, τις κινήσεις, την αναπνοή, τον καρδιακό παλμό και τις αισθήσεις μας, ακόμα και όταν κοιμόμαστε. Με λίγα λόγια εργάζεται σκληρά ώστε να λειτουργούμε. Το καύσιμο που του προσφέρουμε προέρχεται από τα τρόφιμα που επιλέγουμε, αυτά τα τρόφιμα επηρεάζουν τη δομή και την λειτουργικότητα του εγκεφάλου μας και τελικώς την διάθεσή μας. Η κατανάλωση τροφίμων υψηλής ποιότητας τα οποία περιέχουν βιταμίνες, μέταλλα και αντιοξειδωτικά, θρέφουν τον εγκέφαλο και τον προφυλάσσουν από το οξειδωτικό στρες. Είναι λογικό, εάν ο εγκέφαλος στερείται ποιοτικής διατροφής ή οι ελεύθερες ρίζες και τα καταστροφικά φλεγμονώδη κύτταρα κυκλοφορούν στον κλειστό χώρο του εγκεφάλου, επιταχύνοντας τον τραυματισμό του εγκεφαλικού ιστού, οι συνέπειες να παρουσιάζονται ως αναπόφευκτες. Το ζήτημα αυτό είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον καθώς μέχρι πρότινος ο ιατρικός τομέας δεν αναγνώριζε πλήρως την συσχέτιση μεταξύ διάθεσης και φαγητού.

Διατροφική Ψυχιατρική

Το πεδίο της διατροφικής ψυχιατρικής διαπιστώνει πως υπάρχουν αρκετές συνέπειες όπως και συσχετίσεις, όχι μόνο σχετικά με το τι τρώμε αλλά και με το πως αισθανόμαστε και συμπεριφερόμαστε τελικά. Η σεροτονίνη ως νευροδιαβιβαστής που βοηθά στη ρύθμιση του ύπνου, της όρεξης καθώς επίσης και στη μεσολάβηση της διάθεσης και την αναστολή του πόνου. Δεδομένου ότι περίπου το 95% αυτής παράγεται στο γαστρεντερικό σωλήνα και η γαστρεντερική οδός είναι επενδεδυμένη με εκατό εκατομμύρια νευρικά κύτταρα ή νευρώνες, είναι λογικό και επόμενο ότι οι εσωτερικές λειτουργίες του πεπτικού μας συστήματος δεν μας βοηθούν μόνο να χωνέψουμε τα τρόφιμα αλλά επίσης να ελέγξουμε και τα συναισθήματά μας.

Ακόμη, η λειτουργία αυτών των νευρώνων και η παραγωγή της σεροτονίνης, επηρεάζεται σε μεγάλο βαθμό από τα δισεκατομμύρια «καλά» βακτήρια που συνθέτουν το εντερικό μας μικροβίωμα. Αυτά τα βακτήρια παίζουν ουσιαστικό ρόλο στην υγεία μας. Προστατεύουν την επένδυση των εντέρων μας και διασφαλίζουν πως παρέχουν ένα ισχυρό φράγμα έναντι των τοξινών και των κακών βακτηρίων, περιορίζοντας εν συνεχεία τη φλεγμονή. Βοηθούν και βελτιώνουν την απορρόφηση των θρεπτικών συστατικών των τροφών καθώς και ενεργοποιούν τις νευρικές οδούς που ταξιδεύουν απευθείας μεταξύ εντέρου και εγκεφάλου (MD,2020).

Το παραδοσιακό μοντέλο

Μελέτες έχουν συγκρίνει τις «παραδοσιακές» δίαιτες, όπως η μεσογειακή διατροφή και η παραδοσιακή ιαπωνική, με μια τυπική «δυτική» δίαιτα. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι ο κίνδυνος κατάθλιψης ήταν 25% έως 35% χαμηλότερος σε εκείνους που ακολουθούσαν μια παραδοσιακή δίαιτα. Οι επιστήμονες αιτιολογούν αυτήν τη διαφορά, σύμφωνα με το ότι οι παραδοσιακές δίαιτες τείνουν να έχουν υψηλή περιεκτικότητα σε λαχανικά, φρούτα, ακατέργαστους κόκκους, ψάρια και θαλασσινά. Ακόμη περιέχουν μέτριες ποσότητες άπαχου κρέατος και γαλακτοκομικών προϊόντων. Επίσης στερούνται επεξεργασμένων τροφίμων και σακχάρων, τα οποία αποτελούν βασικά στοιχεία της «Δυτικής» διατροφής. Επιπλέον, πολλά από αυτά τα μη επεξεργασμένα τρόφιμα έχουν υποστεί ζύμωση, και ως εκ τούτου δρουν ως φυσικά προβιοτικά(Lancet, 2017).

Πως νιώθω;

Αξίζει να εστιάσουμε στο πως νιώθουμε όταν καταναλώνουμε διαφορετικά τρόφιμα, όχι μόνο τη στιγμή που τρώμε, αλλά την επόμενη μέρα. Πως θα ήταν να δοκιμάζαμε να φάμε πιο «καθαρά», πιο «ισορροπημένα» για δύο έως τρεις εβδομάδες; Αυτό σημαίνει να ελαττώσουμε τα επεξεργασμένα τρόφιμα όπως και τη ζάχαρη. Ας παρατηρήσουμε πως αισθανόμαστε. Όσοι ήλθαν σε επαφή με αυτή τη διαδικασία δεν μπορούν να πιστέψουν την σωματική και τη συναισθηματική τους αλλαγή προς το καλύτερο όπως επίσης και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όταν κατ’ επιλογή επαναφέρουν τα τρόφιμα που είναι γνωστό ότι ενισχύουν τη φλεγμονή (Lancet, 2017).

Νευροπλαστικότητα

Σε αυτό το σημείο θα ήταν βοηθητικό να αναφερθούμε στην λεγόμενη νευροπλαστικότητα. Η νευροπλαστικότητα είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να προσαρμόζεται και να αλλάζει. Αν σπάσουμε τη λέξη στα δύο θα βρούμε το «Νεύρο» το οποίο αναφέρεται στα νευρικά κύτταρα ή τους νευρώνες, και την «πλαστικότητα» η οποία αφορά στην τροποποιήσιμη φύση του εγκεφάλου και του νευρικού συστήματος. Ο εγκέφαλος διαθέτει πλαστικότητα, γι’ αυτό τον λόγο έχουμε την ικανότητα να μαθαίνουμε και να επιφέρουμε αλλαγές στο νευρικό μας σύστημα και τον εγκέφαλό μας σε όλη τη διάρκεια της ζωής μας. Επομένως μπορούμε να τροποποιήσουμε την αντανακλαστική μας σκέψη αν το επιδιώξουμε (Integraded Listening, 2020).

Οι νευρώνες

Οι νευρώνες δημιουργούν σύνδεση ή επανασύνδεση, αλλάζοντας τη δομή και τη λειτουργία του εγκεφάλου όταν διεγείρονται μέσω επαναλαμβανόμενων εισόδων. Η είσοδος μπορεί να είναι φυσική, συναισθηματική ή αισθητηριακή ανάλογα με το τι επιδιώκουμε να μάθουμε. Ένα απλό παράδειγμα προς κατανόηση θα μπορούσε να είναι η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας. Για να μιλήσουμε μια νέα γλώσσα οι είσοδοι που χρησιμοποιούνται αφορούν στους ήχους, στο λεξιλόγιο και στη γραμματική. Η συχνή εξάσκηση θα επιφέρει μεγαλύτερη ευχέρεια επικοινωνίας με τη νέα γλώσσα. Το ίδιο θα μπορούσε να συμβεί και με ένα μουσικό όργανο, με το σώμα μας όπως και με τον εγκέφαλό μας (Integraded Listening, 2020).

Η αλλαγή μέσα από την επανάληψη

Για να παραμείνει υγιής ο εγκέφαλός μας χρειάζεται να τον διατηρούμε σε διαδικασία ανάπτυξης. Η αλλαγή του τρόπου σκέψης, η επικοινωνία των συναισθημάτων μας, η επούλωση των τραυμάτων μας, η διαμόρφωση μιας νέας ισορροπίας στην καθημερινότητά μας, η διέγερση των αισθητηριακών και ψυχικών μας εμπειριών μέσα από την σωματική άσκηση και την υγιεινή διατροφή απαιτούν ειλικρινή προσπάθεια και πραγματική δέσμευση. Σε όλα τα παραπάνω η επανάληψη ίσως να είναι το μέσο για μια ανοδική πορεία, της οποίας τα αποτελέσματα θα μας ωθήσουν στο να συνεχίσουμε να προσπαθούμε για έναν πιο φροντισμένο εαυτό.

Γραμμένου Ουρανία

Εκπ. Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια

 

Βιβλιογραφικές Αναφορές

  • Stranges, S., Samaraweera, P.C., Taggart, F., Kandala, N.B., & Stewart-Brown, S. (2014). Major health-related behaviours and mental well-being in the general population: The Health Survey for England. BMJ Open, 4(9), e005878
  • Parletta, N., Zarnowiecki, D., Cho, J., Wilson, A., Bogomolova, S., Villani, A., Itsiopoulos, C., Niyonsenga, T., Blunden, S., Meyer, B., Segal, L., Baune, B. and O’Dea, K. (2017). A Mediterranean-style dietary intervention supplemented with fish oil improves diet quality and mental health in people with depression: A randomized controlled trial (HELFIMED). Nutritional Neuroscience, pp.1-14
  • O’Neil, A., Quirk, S.E., Housden, S., Brennan, S.L., Williams, L.J., Pasco, J.A., & Jacka, F.N. (2014). Relationship between diet and mental health in children and adolescents: A systematic review. American Journal of Public Health, 104(10), e31–e42.
  • The Lancet. (2017). Syndemics: health in context. The Lancet, Volume 389, Issue 10072, 881
  • Barton, L. (2018, May 10). Food and Mood: How Food Affects Your Moods, HealthyPlace. Retrieved on 2020, October 14 from https://www.healthyplace.com/self-help/food-mental-health/food-and-mood-how-food-affects-your-moods
  • MD, E., 2020. Nutritional Psychiatry: Your Brain On Food – Harvard Health Blog. Available at: <https://www.health.harvard.edu/blog/nutritional-psychiatry-your-brain-on-food-201511168626>.
  • Integrated Listening. 2020. What Is Neuroplasticity? – Integrated Listening. [online] Available at: <https://integratedlistening.com/what-is-neuroplasticity/>

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *