Life is life

Κοινωνική Σύγκριση και Κοινωνικά Δίκτυα

 

Φωτογραφία από StockSnap από το Pixabay

Οι ιστότοποι των κοινωνικών δικτύων έχουν λάβει ογκώδη χώρο στην καθημερινότητά μας. Κοινωνικά δίκτυα όπως το Facebook, το Instagram και το Twitter αποτελούν τα πιο δημοφιλή σε επισκεψιμότητα αλλά και χρήση από την πλειοψηφία του πληθυσμού. Η συστηματική τους χρήση έχει δημιουργήσει το ερώτημα αλλά και έπειτα την αμφισβήτηση σχετικά με τις επιπτώσεις τους. Άραγε, κλονίζεται η αυτοεικόνα του ατόμου; Πως αισθάνεται ο χρήστης; Τα συναισθήματα είναι χειρότερα, καλύτερα ή αδιάφορα;

 

Μελέτες

Πρόσφατες μελέτες αναφέρουν πως η χρήση των κοινωνικών μέσων αποτελεί έναν ισχυρό προγνωστικό παράγοντα αναφορικά με τη δυσανασχέτηση γύρω από το σώμα, τα συμπτώματα των διατροφικών διαταραχών και το αίσθημα ικανοποίησης της ζωής σε κορίτσια στην περίοδο της εφηβείας. Άλλες μελέτες αναφέρουν την αύξηση των συναισθημάτων που σχετίζονται με τον φθόνο και τη μειωμένη ικανοποίηση για τη ζωή καθώς επίσης και για χαμηλά ποσοστά αυτοεκτίμησης σε γυναίκες που χρησιμοποιούν συστηματικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Ωστόσο οι μελέτες δεν σταματούν εδώ. Αξίζει να αναφερθεί πως η χρήση των κοινωνικών δικτύων ωθεί τα άτομα να προβαίνουν σε κοινωνικές συγκρίσεις με άτομα τα οποία ακολουθούν, οι οποίες ως επί το πλείστων είναι αρνητικές. Ως εκ τούτου η αυτοεικόνα αλλάζει πεδίο αξιολόγησης εφόσον η αναφορά στον εαυτό γίνεται συγκριτικά.

Πως λειτουργεί η σύγκριση;

Η κοινωνική σύγκριση σύμφωνα με τον Leon Festinger, στηρίχθηκε στο γεγονός πως τα άτομα προκειμένου να κατανοήσουν και να εξηγήσουν τις απόψεις αλλά και τις ικανότητές τους στην προσπάθεια να ορίσουν τον εαυτό τους, μπαίνουν στη διαδικασία να συγκρίνονται με γνώμονα τους άλλους. Η σύγκριση αυτή δεν είναι επιλεκτική. Μπορεί να υπάρξει σύγκριση τόσο με άτομα «καλύτερα» όσο και «χειρότερα». Με άτομα σε ευνοϊκότερη ή χειρότερη θέση από εμάς. Σύμφωνα με τα παραπάνω η σύγκριση είναι επιζήμια για την αυτοαντίληψη.

Πειραματική μελέτη συσχέτισε επίσης την κοινωνική σύγκριση και την αυτοεκτίμηση με τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Οι ερευνητές δημιούργησαν ένα προφίλ μέσω ενός κοινωνικού δικτύου το οποίο φάνηκε να αφορά σε άλλο μαθητή του ίδιου πανεπιστημίου. Προσκάλεσαν 94 γυναίκες και 34 άνδρες προπτυχιακούς φοιτητές, να παρακολουθήσουν το συγκεκριμένο προφίλ. Το περιεχόμενο του χρήστη περιλάμβανε δημοσιεύσεις οι οποίες σχετίζονταν με την καλή φυσική κατάσταση, την υγεία και την ελκυστικότητα. Οι συγκεκριμένοι παράγοντες επιλέχθηκαν κυρίως γιατί θεωρήθηκε πως θα ήταν σημαντικοί για τους φοιτητές του πανεπιστημίου. Η χρήση του προφίλ φάνηκε να σχετίζεται με τον υψηλό ή χαμηλό αριθμό «μου αρέσει» στη φωτογραφία του χρήστη καθώς και από τα σχόλια σε αυτή. Σύμφωνα με τα προαναφερθέντα, τα άτομα που εκτέθηκαν στη θέαση του προφίλ του χρήστη με υψηλότερη δραστηριότητα, σημείωσαν χαμηλότερα ποσοστά αυτοεκτίμησης ανεξάρτητα με το γεγονός πως το περιεχόμενο της δημοσίευσης δεν είχε σημαντικότητα.

 

Καταιγισμός πληροφοριών

Πλέον κάνουν είσοδο περισσότερες πληροφορίες στις ζωές μας από ποτέ άλλοτε. Πολλές από αυτές είναι απαιτητικές ή ακόμα και ενοχλητικές. Οι πιθανότητες για περισπασμούς είναι περισσότερες ενώ σαφέστατα είναι πολύ πιο εύκολο να παρακολουθήσει κανείς τι κάνουν οι φίλοι ή οι λιγότερο φίλοι ή ακόμα και άγνωστοι στο κατά πόσο αυξήθηκαν ή μειώθηκαν οι δραστηριότητές τους στα κοινωνικά δίκτυα. Η κατάσταση αυτή ωθεί στην αποκάλυψη προσωπικών πληροφοριών, οι οποίες έχουν ως στόχο την επιρροή και τον θαυμασμό τρίτων. Με λίγα λόγια ο κοινωνικός ιστότοπος λαμβάνει τεράστιο χώρο στις ζωές των ανθρώπων δημιουργώντας πιέσεις, τόσο κοινωνικές όσο και ψυχολογικές οι οποίες προκύπτουν από το άγχος της σύγκρισης.

Άγχος και Προσδοκίες

Το άγχος μπορεί να προέρχεται από την αίσθηση ζήλιας, τον μεγάλο αριθμό ακολούθων, την καλή ζωή που θέλουν να προβάλουν, τον εθισμό στις selfies, το φόβο της απώλειας των δραστηριοτήτων στις ζωές των φίλων. Οι δημοσιεύσεις στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης είναι πιθανόν να θέτουν προσδοκίες οι οποίες δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα δηλαδή μη ρεαλιστικές. Απόρροια αυτού είναι το συναίσθημα της ανεπάρκειας και της χαμηλής αυτοεκτίμησης. Αυτό εξηγεί γιατί το Instagram, όπου οι προσωπικές φωτογραφίες έχουν την «τιμητική» τους, έλαβε τις χειρότερες βαθμολογίες σχετικά με την εικόνα του σώματος και το άγχος. Όπως αναφέρει ερωτώμενος έρευνας:

«Το Instagram κάνει τα κορίτσια και τις γυναίκες να αισθάνονται σαν το σώμα τους να μην είναι αρκετά καλό καθώς οι άνθρωποι προσθέτουν φίλτρα και επεξεργάζονται τις φωτογραφίες τους για να φαίνονται” τέλειες “.”»

Αυτοαξιολόγηση

Τα άτομα αξιολογούν τις απόψεις και τις ικανότητές τους συγκρίνοντάς τα με τις απόψεις και τις ικανότητες άλλων ανθρώπων. Για να το κάνουν αυτό επέλεξαν παρόμοια άτομα με τους ίδιους. Προφανώς λοιπόν η κοινωνική σύγκριση αποτελεί μια διαπροσωπική διαδικασία σύμφωνα με την οποία ένα άτομο αξιολογεί τη δική του γνώμη ή ικανότητα συγκρίνοντάς την με τις απόψεις που διατυπώνονται ή εμφανίζονται από άλλους ανθρώπους. Σε αυτή την διατύπωση, η κοινωνική σύγκριση δεν είναι ομαδική διαδικασία καθώς το επίκεντρο της θεωρίας αφορά στο άτομο που ασχολείται με την αυτοαξιολόγηση. Οι διαδικασίες σύγκρισης προέρχονται από δύο ερευνητικούς τομείς πριν από το έτος 1954. Η πρώτη διαδικασία αφορούσε τους καθοριστικούς παράγοντες σχετικά με τις προσδοκίες των μελών της ομάδας για το επίπεδο απόδοσής τους σε διάφορες δραστηριότητες, οι οποίες σχετίζονταν με την ικανότητα, και ιδίως τους τρόπους με τους οποίους τα πρότυπα της ομάδας επηρέασαν τα μεμονωμένα επίπεδα επιδιώξεων. Στην δεύτερη διαδικασία, γίνεται αναφορά για την άτυπη κοινωνική επικοινωνία, δείχνοντας ότι οι άνθρωποι επιδιώκουν την ομοιομορφία της γνώμης σε ομάδες προκειμένου να εδραιώσουν έναν κοινωνικό ορισμό της πραγματικότητας έναντι του οποίου θα επικυρώνονταν οι απόψεις τους.

Άτομο και εμπειρίες

Ο οργανισμός έχει την τάση να κοπιάζει, να ενισχύεται, να διατηρείται και να ενεργοποιείται προκειμένου να αντιμετωπίζει με επιτυχία τις εμπειρίες που βιώνει. Κάνει προσπάθεια προκειμένου να οδηγηθεί προς την ωρίμανση, την ανεξαρτησία, την αυτονομία του ενώ βρίσκεται σε συνεχή επικοινωνία με το περιβάλλον. Σύμφωνα με τον Rogers όλες οι εμπειρίες εκτιμώνται σύμφωνα με το αν και κατά πόσο ανταποκρίνονται και ωφελούν τις ανάγκες του οργανισμού τη στιγμή που βιώνονται. Με θετικές εμπειρίες η τάση πραγμάτωσης λειτουργεί ανεμπόδιστα ενώ με αρνητικές, οι οποίες είναι μη συμβατές με τον οργανισμό συμβαίνει το αντίθετο αποτέλεσμα. Ακόμη, ο τρόπος με τον οποίο βλέπει το ίδιο το άτομο το πρόσωπό του και οι σκέψεις που κάνει σχετικά με τις δυνατότητες και τις ικανότητές του, κάτω από την εστία αξιολόγησης όλων αυτών σύμφωνα με το άτομό του, είναι το στάδιο κατά το οποίο ο οργανισμός αποκτά τη λεγόμενη αυτοαντίληψη. Συνεπώς, ο εαυτός είναι ένα συνεχώς μεταβαλλόμενο σύνολο του βιώματος όλων των παραπάνω αλλά και η πηγή αξιολόγησης του ίδιου του ατόμου προς το πρόσωπό του.

Πλησιάζοντας λοιπόν τις εμπειρίες μας, κατανοούμε σε μεγαλύτερο βάθος τον εαυτό μας. Αναγνωρίζουμε περισσότερα κρυφά σημεία της ψυχής μας δηλαδή στοιχεία των εμπειριών μας που δεν έχουν φτάσει ακόμη στη συνείδησή μας. Έτσι θα βοηθήσουμε τον εαυτό μας να εκφράζει λεκτικά και μη, όλο και πιο πολύ τα συναισθήματά του, με καθαρότητα και ακρίβεια, βιώνοντας μεγαλύτερη αυτοαποδοχή.

Συμπέρασμα

Συμπερασματικά, δεν θα πάψει να υπάρχει η σύγκριση μεταξύ των ατόμων μιας κοινωνίας. Ωστόσο η διαφορετικότητα είναι εκείνη η οποία μας κάνει μοναδικούς. Αυτή η μοναδικότητα που συνυπάρχει με τις αξίες και τις βαθιές μας επιθυμίες. Πριν συγκρίνεις λοιπόν τον εαυτό σου με κάποιον άλλον σκέψου πως ο κάθε άνθρωπος έχει τον δικό του χώρο και χρόνο για να ανθίσει, να εξελιχθεί, να πραγματωθεί.

 

Γραμμένου Ουρανία

Εκπαιδευόμενη Προσωποκεντρική Ψυχοθεραπεύτρια

 

 

Βιβλιογραφία

  • Dion, N. A. (2016). The Effect of Instagram on Self-Esteem and Life Satisfaction. Salem State University: Honors Theses.91
  • Mullen et al. (eds.), Theories of Group Behavior, © Springer-Verlag New York Inc. 1987
  • Rogers, C. R. (1959). A theory of therapy, personality and interpersonal relationships, as developed in the client-centered framework. In S. Koch (ed.) Psychology: A study of a Science, 3. Formulations of the Person and the Social Context. New York: McGraw- Hill.
  • https://www.pewresearch.org/internet/2015/01/15/psychological-stress-and-social-media-use-2/
  • https://time.com/4793331/instagram-social-media-mental-health/

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *